Informacje o kursie

Film dot Tematu lodowców i lądolodów.

Woda na Ziemi występuje nie tylko w stanie ciekłym i gazowym, ale także jako zamarznięte ciało stałe – w postaci lodowców i lądolodów. Są one największym magazynem słodkiej wody na Ziemi.

Hydrosfera

V Lodowce i lądolody

Lodowce i lądolody zajmują około 11% powierzchni lądów i występują na wszystkich kontynentach oprócz Australii (ale są w Oceanii). Lądolodem nazywamy wielki (liczony w tysiącach kilometrów kwadratowych) obszar lodu o dużej grubości (mierzonej nawet w kilometrach), występujący na lądach. Lodowcem górskim z kolei, nazywamy lokalny, znacznie mniejszy obszar lodu występującego w górach, który jest też znacznie cieńszy niż lądolód. Istnieje jeszcze lodowiec szelfowy, czyli graniczna część lądolodu, będąca jego przedłużeniem na obszarze mórz i oceanów, przylegających do objętego lądolodem kontynentu. Lodowiec szelfowy nie dotyka dna oceanu, a jedynie unosi się na jego powierzchni. Graniczna część lodowca szelfowego nazywana jest barierą lodową (ma charakter klifu – pionowej lodowej ściany), od niej z kolei odrywają się góry lodowe.  Gdy małe kry lodowe dryfują po morzach w bliskim sąsiedztwie lodowca szelfowego nazywamy je pakiem lodowym. Zamarznięcie oceanów i mórz w obszarach okołobiegunowych nazywamy z kolei zlodzeniem, które ma najczęściej charakter sezonowy.

1. Występowanie lodowców i lądolodów

Do głównych obszarów współczesnego występowania lądolodów i lodowców należą:

Lądolody i lodowce szelfowe:

• Lądolód Antarktydy
• Lądolód Grenlandii

Lodowce górskie:

• W Azji: Byrranga, Czerskiego, Wierchojańskie, Koriackie, Stanowe, Himalaje, Karakorum, Hindukusz, Pamir, Tienszan, Kunlun, Ałtaj, Kaukaz
• W Afryce: Kilimandżaro, Kenia i Ruwenzori
• W Ameryce Północnej: Góry Wrangla, Góry Św. Eliasza, Chugach Mountains (Alaska), lokalne lodowce górskie na Grenlandii i w Archipelagu Arktycznym
• W Ameryce Południowej: Andy (w tym olbrzymi Lądolód Patagoński)
• W Oceanii: Alpy Południowe w Nowej Zelandii
• W Europie: Alpy, Pireneje, Góry Skandynawskie, Islandia, Svalbard

Mapa występowania lądolodów (niebieski) i lodowców górskich oraz szelfowych (pozostałe kolory)

2. Powstawanie lodowców

Obszary występowania lodowców obejmują wszystkie strefy klimatyczne. W naturalny sposób powstawanie lodowców i lądolodów jest możliwe w klimacie polarnym, gdzie ujemne temperatury panują przez cały rok. Jednak także w pozostałych strefach, dzięki zależności spadku temperatury wraz z wysokością, możliwe jest występowanie lodowców górskich. Oprócz niskiej temperatury powietrza, do powstania lodowców przyczyniają się także wysokie opady oraz ukształtowanie terenu (konieczna obecność zagłębienia terenu), umożliwiające koncentrację śniegu.

Wysokość, na której dochodzi do trwałego nagromadzenia lodu (lub śniegu, który potem przechodzi w lód) nazywamy granicą wiecznego śniegu. Powyżej tej wysokości więcej śniegu przybywa niż ubywa, możliwe jest więc ukształtowanie się stabilnego lodowca.

Granica wiecznego śniegu na różnych szerokościach geograficznych

Granica wiecznego śniegu przebiega najwyżej w najcieplejszych miejscach Ziemi, a więc na obszarze międzyzwrotnikowym. Co ciekawe, zdecydowanie najwyżej jest ona w okolicach samych zwrotników, ponieważ ze względu na globalną cyrkulację atmosfery (bezchmurna pogoda w strefie zwrotnikowej, duże opady deszczu w strefie równikowej), są to statystycznie obszary najcieplejsze na Ziemi (a nie jak mogłoby się wydawać okolice równika). Wraz z oddalaniem się ku północy i południu od zwrotników ku biegunom, wysokość granicy wiecznego śniegu znacznie spada. W strefach okołobiegunowych jest ona równa poziomowi morza, co oznacza, że góry nie są w ogóle potrzebne do powstawania lodowców i tworzą się one bezpośrednio na powierzchni lądu (jako lądolody).